خط فرمان ویندوز (cmd) که بر پایه دستورات داس ساخته شده در عین سادگی، گستردگی و کاربردهای فراوانی دارد. از این رو همان طور که قول داده بودم قسمت دوم آموزش دستورات داس را نوشتم. امیدوارم برای شما مفید و آموزنده باشد

در قسمت اول آموزش دستورات داس با مقدمات و دستورات پایه مدیریت و کار با فولدر ها و فایل ها آشنا شدید. اکنون به دیگر دستورات می پردازیم.

- میدانیم که برای ساخت فولدر از دستور md استفاده می شود. سعی کنید فولدری به نام mohammad hossein بسازید (به فاصله بین دو کلمه دقت کنید). میتوانید به جای mohammad hossein از هر کلمه دیگری که در آن فاصله (space) وجود دارد استفاده کنید. به این صورت:

md mohammad hossein

میبینید که در دایرکتوری جاری دو فولدر به نام های mohammad و hossein ساخته میشود. برای ساختن فولدر به اسم هایی که در آن کاراکتر space وجود دارد باید از ” استفاده شود:

md “mohammad hossein”

همچنین میتوان آن را به این صورت نوشت:

md mohammad” “hossein

ولی روش اول زیباتر و رایج تر است. روش دوم دوم فقط جهت اطلاع گفته شد. در بسیاری از دستورات باید از کاراکتر ” برای جلوگیری از اشتباه داس استفاده شود که در ادامه بیشتر بررسی خواهد شد

- دستور echo از دستورات ساده ولی ضروری داس است که حتما باید با آن آشنا باشید. یکی از کاربرد های آن این است که از داس می خواهید عبارتی را به عنوان خروجی چاپ کند. مثلا بنویسید:

echo salam

میبینید که وقتی کلید اینتر را میزنید عبارت salam در خط جدید روی صفحه ظاهر می شود. در مورد دیگر کاربرد این دستور و فایده ی چاپ جمله یا عبارت مورد نظر ما روی صفحه در ادامه خواهیم خواند

همچنین میتوانید با:

echo.

یک خط جا بگذارید و به خط بعدی بروید. خودتان امتحان کنید تا بهتر متوجه شوید

- داس کاملا بر مبنای متن ساخته شده و تمام کارها با نوشتن انجام میشود. پس باید روش هایی برای ذخیره فایل های متنی و خواندن آنها در داس وجود داشته باشد که به صورت خلاصه به آن می پردازیم. در اینجا من فایل ها را با فرمت txt که فرمت رایج فایل های متنی و قابل شناسایی توسط notepad ویندوز است ذخیره میکنم.

برای اینکه یک فایل متنی بسازید از دستور copy con به این صورت استفاده کنید:

copy con c:\test.txt

فایل test در درایو C ساخته شد(همانطور که قبلا در قسمت اول آموزش گفته شده میتوانید آدرس را وارد نکنید و فقط نام فایل را بنیسید تا فایل در فولدر جاری ساخته شود). حالا داس صبر میکند تا شما متنی که می خواهید داخل فایل ذخیره شود را تایپ کنید. پس از اینکه متن را نوشتید از کلید ترکیبی Ctrl+Z برای ذخیره استفاده کنید.

برای اینکه ببینید متنی که نوشتید ذخیره شده یا نه و یا اینکه محتوای یک فایل متنی را بخوانید لازم نیست حتما از notepad استفاده کنید. از خود داس استفاده کنید. می توانید دستور type را به این صورت به کار ببرید:

type c:\test.txt

برای نوشتن فایل متنی با داس راه دیگری هم وجود دارد. اینبار از دستور echo کمک می گیریم که چند خط بالاتر در مورد آن خواندیم. دیدیم که echo یک عبارت را به عنوان خروجی روی صفحه چاپ میکند. حالا می خواهیم از خروجی این دستور به عنوان ورودی برای نوشتن در فایل استفاده کنیم. برای این کار از کاراکتر:

>

استفاده میشود. اگر تازه با داس آشنا شده اید و اطلاعات زیادی در این باره ندارید شاید این توضیحات کمی گیج گننده باشد و متوجه نشوید. اشکالی ندارد. با یک مثال همه چیز روشن میشود:

echo learn4u.ir>test2.txt

اینگونه learn4u.ir در فایل test2 نوشته میشود. هر بار که این عمل را تکرار کنید یا به جای learn4u.ir یک متن جدید بنویسید و این کار را انجام دهید محتوای قبلی فایل test2 پاک می شود و متن جدید شما جایگزین متن قبلی در خط اول میشود. برای اینکه بتوانیم در خط های بعدی هم متنی را بنویسیم به طوری که متن خط اول پاک نشود اینگونه عمل میکنیم:

echo this is just for test>>test2.txt

همانطور که دیدید از علامت:

>

دوبار استفاده شد. عبارت this is just for test در خط دوم فایل نوشته شد و خط اول هم دست نخورده باقی ماند. برای نوشتن خط های بعدی هم همینطور. اگر این علامت دوبار استفاده شود متنی که میخواهید اضافه کنید به خط بعدی میرود.

اما اگر ویرایشگر دقیق تری میخواهید و میخواهید همانند notepad ویندوز بتوانید کل متن را ببینید و هر قسمتی از آن را که خواستید نغییر دهید دستور edit مشکل ما را حل خواهد کرد:

edit c:\1.txt

با این دستور پنجره داس به شکل بالا در می آید و میتوانید محتوای فایل مورد نظر را مشاهده کرده و در آن تغییر ایجاد کنید. با فشردن کلید F1 میتوانید راهنمای برنامه را مشاهده کنید و در باره نحوه کار کردن با آن اطلاعات بیشتری را مشاهده کنید.

برای ذخیره کردن و خروج از این محیط باید از منوی file که در گوشه بالا و سمت چپ تصویر مشخص است استفاده کنید. این کار با موس امکان پذیر است اما زمانی که هنوز موس وجود نداشت و همه کار ها با کیبورد انجام میشد کلید Alt وظیفه ی انتخاب این منو ها را برعهده داشت که اکنون نیز میتوانید از آن استفاده کنید

- مشاهده و تغییر تاریخ و ساعت کامپیوتر با داس:

دستور date برای مشاهده و تغییر تاریخ است. اگر این دستور را در داس وارد کنید تاریخ کامپیوتر نشان داده میشود. مثلا الان برای من چهارشنبه 7 سپتامبر 2011 است. در خط بعد از شما خواسته می شود تا تاریخ جدید را وارد کنید میتوانید بدون وارد چیزی enter بزنید تا تغییری ایجاد نشود ولی اگر می خواهید تاریخ را تغییر دهید باید از فرمت mm-dd-yy پیروی کنید. یعنی اول روز را به صورت دورقمی وارد کنید و خط فاصله( – ) بگذارید سپس ماه را دو رقمی وارد کرده و خط فاصله بگذارید و سپس سال را دو رقمی وارد کنید. در شکل زیر من تاریخ را به 12 ژانویه (اولین ماه میلادی) سال 2015 تغییر میدهم:

بهتر است تاریخ خود را تا این حد جلو نبرید چون این کار ممکن است باعث شود آنتی ویروس شما از کار بیفتد.

اگر می خواهید فقط تاریخ را مشاهده کنید و آن را تغییر ندهید از سویچ t استفاده کنید:

date /t

برای زمان هم از دستور time استفاده میشود که شبیه date است. با دستور time زمان را با دقت صدم ثانیه میتوان دید و سپس داس منتظر می ماند که ساعت جدید را وارد کنیم تا آن را تغییر دهد. همانند دستور date میتوان با استفاده از سویچ t فقط ساعت را مشاهده کرد و آن را تغییر نداد

- در قسمت بالا و سمت چپ پنجره داس نوشته ای شبیه به این را میبینید:

 C:\WINDOWS\system32\cmd.exe

اگر به عکسی که برای دستور date گذاشتم دقت کنید می بینید که این عبارت به:

.: learn4u.ir :.

تغییر کرده. خط فاصله و date هم که به آخر آن اضافه شده اند برای در حال اجرا بودن این دستور است. برای تغییر عنوان پنجره داس از دستور title استفاده می شود:

title i lave dos

-  نکته: میتوانید با فشار دادن همزمان کلید های Alt و Enter داس را تمام صفحه (full screen) کنید

- حالا میریم سراغ یک دستور رنگارنگ و جالب:

دستور color رنگ پس زمینه و نوشته های داس را تغییر میدهد و آن را از یکنواختی خارج میکند. دستور color اگر به تنهایی به کاربرده شود تنظیمات رنگ را به پیشفرض یعنی چیزی که الان هست برمیگرداند ولی اگر می خواهید رنگ های جالب داس را ببینید باید اینگونه آن را به کار ببرید:

color ??

به جای علامت سوال اولی کد مربوط به رنگ پس زمینه و به جای دومی کد مربوط به رنگ متن قرار میگیرد. به این صورت:
0=مشکی
1=آبی
2=سبز
3=فکر کنم سبزابی
4=قرمز
5=زرشکی
6=زرد
7=سفید
8=خاکستری
9=آبی روشن
َa=سبز روشن
b= سبزابی روشن
c= قرمز روشن
d= زرشکی روشن
e=زرد روشن
f=سفید درخشان

مثلا برای تغییر رنگ پس زمینه به سبز و نوشته ها به سفید درخشان این دستور را وارد میکنیم:

color 2f

لازم نیست حفظ کنید کدام عدد یا حرف مربوط به کدام رنگ است. همانطور که در قسمت اول آموزش گفته شد میتوانید از راهنمایی های خود داس استفاده کنید:

color/?

- شاید بتوان گفت مهمترین بخش از یادگیری داس نوشتن batch file ها یا همان فایل های با پسوند bat است. به این صورت که شما دستورات مورد نظر را در notepad می نویسید و سپس آن را به جای txt با پسوند bat ذخیره می کنید

یا می توانید با همان پسوند txt ذخیره کرده و بعدا آن را به bat تغییر دهید. برای این کار به folder options و به تب Viewرفته و تیک گزینه Hide extensions for known file types را بردارید و Ok کنید.

سپس فایلی که ذخیره کرده اید را rename کنید (تغییر نام دهید) و txt آخر اسمش را به bat تغییر دهید. سوالی در مورد اطمینان از تغییر فرمت پرسیده میشود که yes بزنید. حالا فایل ما به این شکل در می آید:

تذکر: اگر خواستید در محتوای فایلی که با فرمت bat ذخیره کرده اید تغییر ایجاد کنید. روی آن راست کلیک کرده و edit را بزنید

در batch file ها شما باید هر دستور را در یک خط بنویسید. وقتی شما این فایل ها را با دوبار کلیک کردن باز می کنید دستوراتی که نوشته اید یکی یکی و خط به خط اجرا  می شوند و وقتی آخرین دستور انجام شد پنجره داس بسته میشود

دستور echo در این فایل ها کاربرد زیادی دارد. دستور زیر را در یک فایل bat بنویسید و آن را ذخیره کنید:

echo salam. man yek batch file hastam

حالا فایل را اجرا کنید. میبینید که پنجره داس خیلی سریع بسته میشود و فرصت خواندن را به شما نمیدهد. برای اینکه توقفی در اجرای دستورا صورت گیرد دستور pause را در خط دوم بنویسید و ذخیره کنید. حالا پس از اجرای فایل، چنین چیزی را خواهید دید:

(برای دیدن عکس در اندازه اصلی اینجا کلیک کنید)

شماره1:

این خط نشان دهنده فولدری است که batch file شما در آن قرار دارد و در واقع فولدر جاری در این فایل ها وقتی که اجرا میشوند همان فولدری است که در آن قرار دارند. پس از آدرس فولدر جاری و در همان خط دستوری که نوشته بودید را خواهید دید. مثلا در خط اول دستور:

echo salam. man yek batch file hastam

را می بینید. یا pause که چند خط پایین تر می بینید

شماره 2:

پس از آدرس فولدر جاری و دستوری که در فایل نوشته اید خروجی دستور نشان داده می شود. یعنی دستوری که نوشته اید اجرا می شود و نتیجه آن نمایش داده میشود. دستور echo که اجرا شده عبارت salam. man yek batch file hastam روی صفحه به عنوان خروجی ظاهر شده و پس از اجرای دستور pause عبارت press any key to continue را می بینید

همان طور که دیدید دستور pause باعث توقف اجرای دستورات شده و صبر میکند تا کاربر کلیدی را فشار دهد تا ادامه دستورات اجرا شده و خارج شود

فایل ما منظره ی جالبی ندارد. شاید دوست داشته باشید دایرکتوری جاری نشان داده نشود یا دستوراتی که نوشته اید هنگام اجرا قابل دیدن نباشند. طوری باشد که فقط خروجی دستورات قابل دیدن باشد. از دیگر کاربرد های echo همین کار است. اگر در اولین خط بنویسید:

@echo off

دیگر موارد اضافی نشان داده نمیشوند. الان فایل ما به این صورت درآمده است:

@echo off

echo salam. man yek batch file hastam

pause

وقتی فایل را اجرا کنید چنین چیزی را می بینید:

حتی برای اینکه خروجی یک دستور خاص نشان داده نشود راهی هست. مثلا اگر میخواستیم خروجی دستور pause نشان داده نشود آخر آن:

>nul

اضافه میکردیم. به این صورت:

pause>nul

خوب. قسمت دوم هم به پایان رسید. امیدوارم مفید بوده باشه. در قسمت سوم در مورد batch file ها بیشتر توضیح داده شده

اگر جایی را متوجه نشدید در قسمت دیدگاه ها بنویسید تا بیشتر توضیح دهم

قسمت سوم آموزش هم نوشته شد